Verstopte swaps

AFM, Rentederivaten, Renteswaps

In de praktijk is er niet alleen sprake van rentederivaten die expliciet met een afzonderlijk contract zijn afgesloten. Hoewel het product op zichzelf dan duidelijk zichtbaar is, blijken er vaak toch veel onduidelijkheden te zijn over de karakteristieken en risico’s van zo’n rentederivaat. Maar er zijn ook ‘embedded derivaten’: dat is een financieringsovereenkomst, waarin een rentederivaat is versleuteld. Geen afzonderlijk contract dus. Dat kan de risico’s van het rentederivaat een stuk minder inzichtelijk maken. Dat is de reden waarom ze in Engeland als ‘hidden swaps’ worden betiteld. Eigenlijk is die term niet helemaal goed; het gaat in feite om een ‘verstopte’ swaption. In Nederland komen ze vooral voor in de (semi-)publieke sector.

De Nederlandse Beroepsvereniging van Accountants (NBA) geeft in een brief een aantal voorbeelden aan van ‘embedded derivaten’. Zo zijn er bijvoorbeeld leningen, waarbij de bank het recht heeft om de lening nog een aantal jaren te verlengen tegen een vooraf vastgestelde rente (een ‘extendible lening’). Dat optie-element in de lening kan worden beschouwd als een door de klant verkochte optie, een zogenaamde swaption. Een swaption is een optie op het afsluiten van een toekomstige swap. De klant schrijft in dat geval een optie; de vraag is of de klant goed en volledig is geïnformeerd over de risico’s die behoren bij het schrijven van een optie. Die zijn immers groter dan bij het kopen van een optie.

Een ander voorbeeld is een lening waarbij de bank de klant nu een lager (dan marktconforme) rente rekent op de financiering, in ruil voor het feit dat de bank na bijvoorbeeld 10 jaar de rente met nog eens 10 jaar mag verlengen tegen een vooraf vastgestelde, hogere (dan marktconforme) rente. Ook hier is sprake van een door de klant verkochte swaption.

Het karakter van deze swaptions is dat de klant ze verkoopt aan de bank. De bank heeft dus het recht om te verlengen. Het is aannemelijk dat de bank alleen gebruik zal maken van dit recht, als dit gunstig is voor de bank. Dat zal zijn in het geval dat de dan actuele marktrente lager is dan de vooraf in de financieringsovereenkomst vastgestelde rente. Vanzelfsprekend zijn dat situaties die in het nadeel van de klant werken. Dat wil niet automatisch zeggen dat het product swaption niet goed is; het zegt wel dat de klant zeer goed op de hoogte moet zijn van de risico’s, dat hij deze inzichtelijk kan maken en dat hij deze adequaat kan beheersen. Alleen op die manier kunnen onverwachte tegenvallers worden voorkomen. Dat vergt dus veel deskundigheid bij de klant en goede informatie en advisering door de bank.

In Engeland vormen ‘hidden swaps’ een grote bron van discussie tussen gedupeerden enerzijds en banken en toezichthouder anderzijds. Deze ‘hidden swaps’ zijn namelijk niet meegenomen in de grote herstelactie die op last van de toezichthouder wordt uitgevoerd voor ‘gewone’ rentederivaten. Daarvoor wordt nu alsnog schadecompensatie geëist.