Renteswap in het theater

Rentederivaten, Renteswaps

Scene de Verleiders IIIIn de Nederlandse theaters speelt op dit moment een bijzonder eigenzinnig toneelstuk. Bekende toneel- en filmacteurs (Pierre Bokma, Victor Löw, Leopold Witte, George van Houts en Tom de Ket), eerder al bekend van het toneelstuk over de vastgoedfraude, brengen nu ‘Door de bank genomen’. Ze trekken daarmee letterlijk volle zalen; de meeste voorstellingen zijn al uitverkocht, wat reden was om in maart 2015 een aantal extra voorstellingen in Carré te organiseren. Gisteravond bezocht ik zelf een voorstelling van dit stuk.

Actueel maatschappelijk toneel

Waar gaat dit stuk dan over, als het zo’n publiekstrekker is? Het gaat over banken. Bankiers. Schulden. Rente. Bijzonder beheer. Persoonlijk financieel leed. En over renteswaps. Niet bepaald standaard ingrediënten voor gegarandeerd volle zalen.

In deze voorstelling wordt veel aandacht besteed aan wat geld nu eigenlijk is, hoe het wordt gecreëerd en wat de rol van schulden daarin is. Daarin wordt regelmatig een vrij stevige activistische opstelling gekozen door de acteurs. Het door een gierende gitaarsolo begeleide ‘Be your own bank’ vormt het muzikale hoogtepunt daarvan. Dat levert interessant maatschappelijk toneel op, waarbij het publiek vaak -door herkenning of door verontwaardiging- met applaus of afkeurende geluiden reageert op gedrag van klanten of bankiers.

Bijzonder beheer

Voor mij was het meest indrukwekkende deel van het toneelstuk een scene over ‘bijzonder beheer’. Die scène duurt 10-15 minuten, en daarin laten ze van A tot Z zien wat er met klant Jan, eigenaar van een goedlopende strandtent, gebeurt als hij (met instemming van de bank) twee maandelijkse aflossingen op zijn seizoenskrediet overslaat. Veel regen zorgde namelijk voor een slecht seizoen op het strand. Hij krijgt ineens met andere bankiers te maken, de toon van het gesprek verandert, voor enig begrip en inzicht in de zakelijke bedrijfsvoering van de strandtent is geen ruimte en Jan wordt langzaamaan geheel uitgekleed, waarbij hij alles kwijtraakt aan de bank. Zijn krediet wordt per direct stopgezet, alle rekeningen, inclusief die van zijn vrouw Els, worden geblokkeerd; zij had immers voor hoofdelijke aansprakelijkheid meegetekend in de contracten. Zijn strandtent is al getaxeerd, op kosten van de klant, en zal op een executieveiling uiteindelijk fors onder de waarde worden verkocht.

Renteswap

Aan het eind van de scene blijkt Jan ook nog een renteswap te hebben. Dat wist hij helemaal niet, maar nu wordt hem verteld dat vanwege de eenzijdige opzegging van het krediet door de bank, deze renteswap vervroegd moet worden afgekocht. Vanwege de lage rente heeft die een forse negatieve waarde, die hij nu zal moeten betalen. Het goede advies dat hij daarbij van de bank krijgt, is om hierover een klacht in te dienen bij de bank. Want de rechter heeft al vaker geoordeeld dat de bank nalatig is geweest bij de verkoop en advisering van dit soort producten, dus dat hij een aardige schadevergoeding van de bank mag verwachten. Dat stemt Jan hoopvol, totdat hij hoort dat de bank alvast beslag heeft gelegd op diezelfde mogelijke schadevergoeding. Waarmee een klacht door Jan bij voorbaat zinloos is.

Emoties

Na de voorstelling heerste een bijzonder sfeer in de foyer. Ook hier weer verontwaardiging en herkenning, wat aanleiding gaf tot levendige discussies. In een gesprek met Pierre Bokma werd me duidelijk dat dit niet ‘zomaar’ toneel is; de intrinsieke motivatie van de acteurs om dit onderwerp maatschappelijk aan de kaak te stellen, zit tot in zijn tenen. Ik werd overvallen door het gevoel dat er blijkbaar een groeiende maatschappelijke onrust ontstaat over het gedrag van banken.

Zo blijkt een doorgaans saai en complex onderwerp toch veel emoties los te maken. Ik hou me graag bij de feiten. En zo werd ik bij het verlaten van het theater verrast door een pikant feit: deze voorstelling werd gespeeld in de Rabobank Zaal.